🧘♀️ ETKİSİZ BAŞA ÇIKMA BAKIM PLANI: Stres Yönetimi, İntihar Riski ve 2025 Güncel Girişimler
Bu makale, hemşirelik sürecinin duygusal ve psikososyal boyutunu kapsayan temel bir tanı olan Etkisiz Başa Çıkmanın yönetimini detaylandırmaktadır. Çoğu insan, hayatın talepleri ve baskıları (boşanma, hastalık, iş rolleri) başa çıkabileceklerinden daha fazla olduğunda rahatsızlık hisseder. Hemşirelerin görevi, hastanın başa çıkma kaynaklarını tanımak ve en etkili stratejileri bulmak için stresi buna göre değerlendirmektir. Bu rehber, NANDA International 2024-2026 sınıflandırmasına göre güncellenmiştir.
1. Teorik Temeller: Başa Çıkma ve Etkisiz Davranışlar
Tanım: Etkisiz Başa Çıkma, bireyin stresörlere uyum sağlayamama ve yetersiz başa çıkma davranışları sergilemesi durumudur. Bu durum, kişinin başa çıkma kaynaklarının yetersizliği veya uyumsuz başa çıkma mekanizmalarını kullanmasından kaynaklanır.
A. Etiyolojik Faktörler (Nedenler)
Etkisiz başa çıkmaya yol açabilecek faktörler genellikle kişinin içsel kaynaklarıyla ve çevresel taleplerle ilişkilidir:
Bilişsel ve İçsel: Yetersiz benlik kavramı, keder, problem çözme becerilerinin eksikliği, kişinin tehdidi kaynaklarından daha büyük algılaması.
Sosyal ve Çevresel: Destek eksikliği, yaşam durumunda son zamanlarda meydana gelen değişiklikler, kalıcı stresörler (uzun süreli hastalık) veya nesiller arası aile sorunları.
Risk: Hastanın stresli durumla ilgili anlayışı, önceki deneyimleri ve kültürel inançları, durumu yönetme becerisini etkiler. Uyumsuz başa çıkma öyküsü olan hastaların ek kaynaklara ihtiyacı olabilir.
B. Kritik Risk Değerlendirmesi: İntihar Eğilimi
Umutsuzluğu olan ve sorun çözme yeteneğini kaybeden bir hasta, sıklıkla intihar riski taşır. Hemşireler bu durumu izlemeli ve uygun şekilde müdahale etmelidir. Profesyonel yardım (akıl sağlığı bakımı) sağlanmadıkça intihara eğilimli bir hasta ev ortamında güvende değildir ve acil bir eylem planı belirlenmelidir.
2. Hemşirelik Bakım Planı Formunun Doldurulması
Bu bölüm, size iletilen HEMŞİRELİK BAKIM PLANI FORMUndaki standartlara ve terminolojiye uygun olarak doldurulmuştur.
HASTANIN ADI-SOYADI: [Hastanın Adı-Soyadı]
YAŞ: [Yaş]
TARİH: 04.11.2025
SEMPTOM: Sözlü olarak umutsuzluk ifade etme, ağlama, sosyal izolasyon, endişe, karar vermede zorluk.
HEMŞİRELİK TANISI: Etkisiz Başa Çıkma (Ineffective Coping)
AMAÇ (NOC)
Hasta, endişeleri, korkuları ve duygularını sözel olarak ifade edebilecektir.
Hasta, gerçekçi hedefler belirleyecek ve karar verme sürecine aktif olarak katılabilecektir.
Hastanın kendine veya başkalarına zarar verme riski ortadan kalkacaktır.
HEMŞİRELİK GİRİŞİMLERİ (NIC)
Hemşirelik girişimleri, güven oluşturmaya, hastanın kontrol hissini artırmaya ve uyumlu başa çıkma becerilerini geliştirmeye odaklanır.
| Uygulama Zamanı | HEMŞİRELİK GİRİŞİMLERİ | Gerekçeler (Eğitim Amaçlı) |
| 08-16 / 16-08 | İntihar Eğilimi ve Güvenlik İzlemi: Kendine veya başkalarına zarar verme riskini izledim ve intihar eğilimlerini değerlendirdim. Gerekirse hemen akıl sağlığı bakımı için başvurdum. | Umutsuzluğu olan hasta intihar riski taşır. Güvenliğin sağlanması birincil önceliktir. |
| 08-16 | Terapötik İlişki: Bakımın sürekliliği yoluyla hastayla bir ilişki kurdum; kabul ve anlayış duygularını ilettim (yanlış güvencelerden kaçınarak). | Devam eden bir ilişki güven oluşturur ve izolasyon hissini azaltarak başa çıkmayı kolaylaştırır. |
| 08-16 | Karar Vermeye Katılım: Hastayı seçimler yapmaya ve bakım, tedavi planlamasına katılmaya teşvik ettim. | Katılım, hastaya kontrol hissi verir ve benlik saygısını artırır. Hastaları karar verme sürecine dahil etmek bağımsızlığa doğru ilerlemelerine yardımcı olur. |
| 16-08 | Duygusal İfade: Endişeleri, korkuları ve duyguları ifade etme şansı verdim; empatik iletişim kullandım. | Gerçek veya algılanan tehditlerin sözle ifade edilmesi, kaygıyı azaltmaya ve sürekli iletişim için kapı açmaya yardımcı olabilir. |
| 08-16 | Bilişsel Destek: Hastaya gerçekçi hedefler belirlemesine, kişisel becerilerini ve güçlü yönlerini fark etmesine yardımcı oldum. | Hastaları kendi güçlü yönlerini fark etmeye teşvik etmek, kriz sırasında bu güçlerin kullanımını hızlandırır. |
| 16-08 | Gevşeme Teknikleri: Bilişsel davranışsal gevşeme kullanımını teşvik ettim (müzik terapisi, rehberli imgeleme gibi rahatlatıcı çeşitli etkinlikler). | Gevşeme teknikleri, hastaların kaygıyı hafifletmesine ve kontrol duygularını artırmasına yardımcı olabilir. |
| 08-16 | Egzersiz ve Aktivite: Hasta fiziksel olarak yetenekliyse, orta düzeyde aerobik egzersizi teşvik ettim ve aktivite hedeflerini pratik düzeyde belirledim. | Aerobik egzersiz, kişinin akut stresle başa çıkma yeteneğini geliştirir. |
| 16-08 | Sosyal Destek: Değerlendirme ve danışmanlık için tıbbi sosyal hizmetlere başvurdum ve aile üyelerinden hastaya destek olmalarını istedim. | Yeterli başa çıkmayı teşvik etmek için ek kaynaklar ve destek sistemleri önemlidir. |
Değerlendirmeler (Pazar)
Bakım formundaki Değerlendirmeler (Tarih) sütununa aşağıdaki kodlamalar kullanılarak günlük durum takibi yapılacaktır:
1. PROBLEM GİDERİLDİ
2. PROBLEMDE AZALMA GÖZLENDİ
3. PROBLEM DEVAM EDİYOR
Örnek Değerlendirme Kaydı:
"Pazar 16:00: Hasta, endişelerini sözlü olarak ifade etti ve duygusal durumu stabildi. İntihar risk değerlendirmesi düşük. Günlük bakım planındaki seçimlere katıldı. (2. PROBLEMDE AZALMA GÖZLENDİ)"
📚 Güncel Kaynakça
Hemşirelik girişimlerinin kanıta dayalı olmasını destekleyen başlıca kaynaklar:
NANDA International: Herdman, T. H., & Kamitsuru, S. (Eds.). (2024). NANDA International Nursing Diagnoses: Definitions and Classification, 2024-2026.
Klinik Kılavuzlar (Örnek): American Psychiatric Association (APA) veya ulusal Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği kılavuzları.
Görüşmeye katılın